Με οδηγό το άγχος

Με αφορμή την αρχή των Πανελλήνιων εξετάσεων, θέλω να «πω» κάποια βασικά πράγματα, που θεωρούνται δεδομένα για πολλούς. Το εκπαιδευτικό σύστημα έχει λάβει μια αγχωτική, πιεστική τροπή, με λιγοστή γνώση και αυξημένη συστηματοποίηση στο «πως» και «τι» μαθαίνουμε. Λίγες ώρες πριν το ξεκίνημα και ακόμη θυμάμαι σαν χθες, πως αισθανόμασταν ως μαθητές. Άπειρο άγχος κατέκλυζε την ψυχολογία όλων. «Πως θα γράψω; Θα περάσω εκεί που θέλω; Κι αν είναι δύσκολα τα θέματα; Οι γονείς μου δεν θα μου ξαναμιλήσουν». Αυτές είναι κάποιες σκέψεις μαθητών που, τις περισσότερες φορές, είναι ακόμα πιο υπερβολικές. Τίθεται ζήτημα λοιπόν, με τι ψυχολογία πηγαίνουν οι μαθητές να δώσουν εξετάσεις; Το «κουλούρι» είναι μικρό, για να φανερώσει την σοβαρότητα του θέματος. Θυμάμαι ότι έβλεπα παντού άτομα να σιγομιλούν. Άλλοι έλεγαν ό,τι είχαν αποστηθίσει, άλλοι προσεύχονταν, άλλοι σκέφτονταν το μετά, τις συνέπειες δηλαδή της ενδεχόμενης- γι’ αυτούς- αδικαιολόγητα αποτυχίας, που είχε καρφωθεί στο μυαλό τους και τους πλημμύριζε με αρνητικά συναισθήματα. Αν μου επιτραπεί, θα μπορούσα να χρησιμοποιήσω έναν φαινόμενο-όρο της επιστήμης της Ψυχολογίας, την «αυτό-εκπληρούμενη προφητεία». Σύμφωνα με αυτήν, οι προσδοκίες μας από κάποιο άτομο προκαλούν το άτομο αυτό να συμπεριφέρεται με τέτοιο τρόπο ώστε να επιβεβαιώνει τις προσδοκίες μας, ακόμη κι αν αυτές είναι λανθασμένες ενώ οι αρνητικές μας προσδοκίες για το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς ενός ατόμου προοιωνίζει πράγματι αρνητική έκβαση της συμπεριφοράς του(Robert Merton, 1948). Συνδυαστικά με το άγχος, το στρες και την πίεση, κάποια άτομα γράφουν χειρότερα απ’ όσο θα μπορούσαν να γράψουν, λόγω της χαμηλής αυτοεκτίμησης και της πίστης προς τον εαυτό τους. Το χειρότερο όμως είναι να επιβαρύνεις τον εαυτό σου με τύψεις για μια πράξη, η οποία ολοκληρώθηκε και πραγματοποιήθηκε. Η ειρωνεία εδώ είναι ότι δεν αναγνωρίζεται η ενέργεια ως ενέργεια και η προσπάθεια που καταβάλλεται, παρά μόνο η έκβαση αυτής. Σα να ήρθε η συντέλεια του κόσμου. Γιατί για κάποιους, είναι τόσο σημαντικό όσο το γεγονός της «αποκάλυψης». Βέβαια, υπάρχουν κι άτομα, που βρίσκονται στην αντίθετη θέση. Αλλά μιλώ για την πλειονότητα των ατόμων, που παρατηρείται αυτό το φαινόμενο. Και η γνωστή ερώτηση: «Τι γίνεται γι’ αυτό»;

Προβληματιστείτε…